Lighting design

Melanopic EDI: dlaczego kelwiny i luksy na biurku nie wystarczą

A person viewing rectangular ZENITH sky-effect fittings above a wall with artwork.

Projekt oświetlenia może dawać świetnie czytelne biurko i nadal nic nie mówić o świetle, które dociera do oczu. Kiedy w briefie pojawia się „oświetlenie przyjazne człowiekowi”, potrzebna jest konkretna wielkość, miejsce pomiaru i pora dnia. Zwykle tą wielkością jest melanopic EDI. Wyjaśniam ją tak prosto, jak się da.

Czym jest melanopic EDI

W oku są komórki, które nie służą do widzenia, tylko mówią zegarowi biologicznemu, czy jest dzień, czy noc. Najmocniej reagują na światło niebiesko-zielone. Melanopic EDI (równoważne natężenie światła dziennego) mówi, jak silnie dane światło działa na te komórki, wyrażając to w luksach światła dziennego o takim samym działaniu. To nie jest inna nazwa zwykłych luksów. System pomiarów opisuje norma CIE S 026.

Jak to się ma do zwykłych luksów

Druga liczba, melanopic DER, opisuje widmo: jak „mocne melanopowo” jest światło w porównaniu ze światłem dziennym. Dla znanego widma w danym miejscu melanopic EDI = zwykłe luksy przy oku × melanopic DER.

Luksy przy okuDER (przykładowe widmo)Melanopic EDI
200 lx0,50 (światło ciepłe)100 lx
200 lx1,20 (światło chłodne, bogate w niebieski)240 lx

To liczby przykładowe, a nie pomiary naszych lamp. Pokazują najważniejsze: te same luksy mogą oznaczać zupełnie inne wartości melanopowe. Kolor ścian, od których światło się odbija, też zmienia widmo, więc dane samej lampy nie zawsze wystarczą.

Co znaczą 250, 10 i 1

Konsensus Brown i współautorów (2022) zaleca zdrowym dorosłym w wieku 18-55 lat, aktywnym w dzień: co najmniej 250 lx melanopic EDI przy oku w ciągu dnia, najwyżej 10 lx przez trzy godziny przed snem i najwyżej 1 lx w czasie snu. Tych liczb nie przenosi się automatycznie na dzieci, osoby starsze ani pracę zmianową i nie zastępują one wymagań dotyczących komfortu i bezpieczeństwa widzenia.

Dlaczego kelwiny i CRI nie wystarczą

Temperatura barwowa mówi, czy biel wygląda ciepło, czy chłodno. CRI mówi o oddawaniu barw. Żadna z nich nie podaje pełnego widma, więc żadna nie pozwala policzyć DER. A zdjęcie błękitnego panelu nic nie mówi o ekspozycji. Liczy się, ile światła i o jakim widmie dociera do oczu w prawdziwym miejscu siedzenia.

Zaplanuj pomiar

Zapisz miejsce, wysokość oczu, kierunek patrzenia, ustawienia lamp, udział światła dziennego i to, jak długo trwa dana sytuacja. Poziomy pomiar na biurku odpowiada na inne pytanie niż pionowy pomiar na wysokości oczu. Przy kilku źródłach mierz ich łączne działanie w danym miejscu: wartości DER poszczególnych lamp nie da się po prostu dodać.

O co nas zapytać

Do projektu poproś o dane widmowe (SPD) konkretnego modelu przy planowanej barwie i poziomie przyciemnienia oraz o konfigurację zasilacza. Nasze FLAT i ZENITH zmieniają barwę od 2100 do 7500 K, więc widmo zmienia się z ustawieniem, co przydaje się i w dzień, i wieczorem. Nasze lampy to oświetlenie architektoniczne, nie reklamujemy ich obietnicami zdrowotnymi, a ocena ekspozycji w projekcie wymaga własnego pomiaru.

Karta pracy do pobrania

Pobierz kartę pracy (PDF)

Czytaj dalej

Room with two FLAT-22X LED windows on the wall
LED skylight made of nine FLAT 30 x 60 cm panels in a dark room